PVD (fiziksel buhar biriktirme) kaplamalar yalnızca birkaç mikron kalınlığındadır ve altlık yüzeyinin durumunu birebir yansıtır. Vakum odasında yapılan iyon temizliği (etching) son bir aktivasyon adımıdır; yağ, oksit veya partikül gibi makroskopik kirlilikleri gideremez. Bu nedenle delaminasyon, pul pul dökülme, renk farkı ve noktasal hatalar çoğunlukla kaplama prosesinden değil, kaplama öncesi yetersiz temizlikten kaynaklanır.
PVD öncesi yüzeyde neler olur?
- Organik kirlilikler: İşleme yağları, kesme sıvıları, pas önleyici filmler, parmak izi, polisaj ve taşlama macunları.
- İnorganik kirlilikler: Oksit tabakaları, ısıl işlem renklenmesi, kireç ve su lekeleri, sertleştirme tuzları.
- Partiküller: Taşlama tozu, kumlama artığı, talaş, lif ve tozlar.
- Gizli kirlilikler: Kör delik, diş ve gözeneklerde hapsolmuş sıvılar. Bunlar vakumda gaz çıkışına (outgassing) ve kaplama hatalarına yol açar.
Tipik PVD ön temizlik hattı
- Ön yağ alma: Yoğun yağ yükünün alındığı alkali ultrasonik banyo. Ağır kirli parçalarda solvent veya hibrit ön temizlik de kullanılabilir.
- Ana temizlik: Alkali ultrasonik temizlik. Polisaj macunu ve taşlama kalıntılarının asıl giderildiği adımdır.
- Durulama: Şehir suyu ile ara durulama.
- Aktivasyon / oksit giderme (gerekirse): İnce oksit filmin uygun bir aktivasyon adımıyla alınması. Malzemeye göre seçilir, karbür takımlarda kobalt çözünmesine dikkat edilir.
- DI su ile kademeli durulama: İyonik kalıntıları gidermek için iki veya üç kademe deiyonize su. Son durulamanın iletkenliği takip edilmelidir.
- Kurutma: Sıcak hava veya vakum kurutma. Kör delikli parçalarda vakum kurutma, su kalıntısını ve lekeyi önler.
- Kontaminasyonsuz taşıma: Eldiven, temiz fikstür ve kapalı taşıma. Temizlenen parça çıplak elle tutulmamalı, beklemeden kaplamaya verilmelidir.
Malzemeye göre dikkat edilecekler
| Altlık | Risk | Öneri |
|---|---|---|
| Sementit karbür (WC-Co) | Kobalt bağlayıcının çözünmesi (cobalt leaching), yüzeyde koyulaşma | Kobalt dostu temizleyici; uzun asidik temastan kaçınma |
| Takım çeliği, HSS | Hızlı yüzey pası (flash rust) | Durulamadan sonra hızlı kurutma; gerekirse geçici koruyucu |
| Paslanmaz çelik | İnce pasif oksit filmi, su lekesi | Alkali temizlik ve DI su durulama, gerekirse hafif asidik aktivasyon |
| Alüminyum, titanyum | Alkalide aşınma, renk değişimi | Bu metallere uygun, düşük alkaliteli veya nötr temizleyici |
| Pirinç, krom kaplı dekoratif parçalar | Matlaşma, lekelenme | Nötr veya hafif alkali, kısa süre, düşük sıcaklık |
Temizlik kalitesi nasıl ölçülür?
- Su kırılma testi (water break test): Temiz yüzeyde su kesintisiz bir film oluşturur; yağlı bölgelerde film kopar.
- Test mürekkepleri / dyne kalemleri: Yüzey enerjisini hızlıca gösterir.
- Bant (tape) testi ve beyaz bez testi: Partikül ve film kalıntısını basitçe kontrol etmek için.
- Kaplama sonrası yapışma testleri: Rockwell indentasyon (VDI 3198) ve çizik (scratch) testi, ön temizliğin etkinliğini dolaylı olarak doğrular.
- Son durulama iletkenliği: DI suyun iletkenliği arttıkça yüzeye iyonik kalıntı kalma riski artar.
Sık yapılan hatalar
- Temizlik banyosunun yağ yükü takip edilmeden uzun süre kullanılması.
- Son durulamada şehir suyu kullanılması; kurumada kalan tuzlar kaplamada leke ve nokta hatası yapar.
- Parçaların temizlikten sonra uzun süre açıkta bekletilmesi.
- Kör delik ve dişlerin yeterince durulanmaması ve kurutulmaması.
- Kaplama sökülen (decoating) parçaların yeniden kaplamadan önce tam nötralize ve aktive edilmemesi.
Sık sorulan sorular
Vakumdaki iyon temizliği varken kimyasal ön temizlik neden gerekli?
İyon temizliği yalnızca nanometre seviyesindeki son kirliliği ve oksiti alır. Görünür yağ, macun veya partikül kalıntısını gideremez; bu kirlilikler vakumda gaz çıkışına ve yapışma hatasına neden olur.
Karbür takımlarda temizlikten sonra yüzey neden koyulaşır?
Uygun olmayan pH ve sıcaklıkta kobalt bağlayıcı yüzeyden çözünebilir. Bu, kaplamanın tutunmasını zayıflatır. Karbür için kobalt çözünmesine yol açmayan, karbüre uygun temizleyiciler kullanılmalıdır.
PVD öncesi son durulamada hangi su kullanılmalı?
Deiyonize (DI) veya ters ozmoz (RO) su. Son durulama suyunun iletkenliğinin düşük tutulması, kuruma lekelerini ve iyonik kalıntıyı önler.
PVD ön temizlik hattınız için destek
Molkim; PVD kaplama öncesi yağ alma, ana temizlik, aktivasyon ve kaplama sökme (decoating) adımları için kimyasal çözümler sunar. Kaplama türünüz, altlık malzemeniz ve mevcut hattınızın bilgilerini paylaşırsanız, proses adımlarını ve uygun kimyasalları birlikte değerlendirebiliriz.
İlgili ürünler: Ultrasonik ve Daldırma Banyo Kimyasalları · Yağ Alma Kimyasalları · Boya ve Kaplama Sökme Kimyasalları · İletişim
İlgili rehberler: Ultrasonik temizlemede kimyasal seçimi · Solvent bazlı temizleme seçim rehberi
